గాయత్రీ మంత్రార్థము.

జైశ్రీరామ్. 

"ఓం భూర్భువస్వః" అనేది గాయత్రీ మంత్రంలోని మొదటి భాగం.

ఇది మూడు లోకాలను మరియు దైవిక శక్తిని సూచిస్తుంది. 

భూర్ (భూలోకం/శరీరం)భువః (అంతరిక్షం/ప్రాణం)స్వః (స్వర్గలోకం/ఆత్మ) - ఈ మూడు లోకాలను సృష్టించిపాలించే సత్యస్వరూపుడైన తేజోమయుడైన పరమాత్ముని (సవితృ) ధ్యానిస్తున్నామని దీని అర్థం.

ఓం: ప్రణవ నాదంపరబ్రహ్మ స్వరూపం.

భూః: భూలోకంభౌతిక శరీరంఉనికిని సూచించేది.

భువః: భువర్లోకంఅంతరిక్షంప్రాణశక్తి (Life force).

స్వః: స్వర్గలోకంఆత్మ (Soul)ఆధ్యాత్మిక ప్రదేశం. 

సమగ్ర అర్థం:

భూభువర్సువర్ లోకాలలో (భూమిఅంతరిక్షంస్వర్గం) నిండి ఉన్నసకల ప్రాణాలనుసృష్టిని సృష్టించినఅత్యంత పూజనీయుడైనప్రకాశవంతమైన ఆ పరమాత్ముని (సవితృ దేవుని) మనం ధ్యానిస్తున్నాము. ఆ దైవిక తేజస్సు మా బుద్ధిని సన్మార్గంలో ప్రేరేపించుగాక. 

 

"తత్సవితుః"  అంటే "ఆ సవితృదేవుని" లేదా "ఆ సూర్యదేవుని యొక్క" అని అర్థం. ఇది సృష్టికర్తయైన సూర్యుని (ప్రకాశవంతమైన పరమాత్మ) ప్రకాశాన్నితేజస్సును ప్రార్థించే సందర్భంలో వాడబడుతుంది. 'తత్' (ఆ) + 'సవితుః' (సూర్యుని/ప్రేరకుని) కలిసి తత్సవితుఃగా ఏర్పడింది.

తత్ (तत्): ఆ (పరమాత్మ/దైవం).

సవితుః (सवितुः): సవితృదేవునిసూర్యునిప్రేరకుని (జీవులను ప్రేరేపించేవాడు)

'వరేణ్యం'  అంటే పూజింపదగినవాడు****శ్రేష్ఠుడైనవాడులేదా కోరదగినవాడు అని అర్థం. ఇది దైవికమైన గౌరవంఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వంమరియు ఉత్తమమైన శ్రేష్ఠతను సూచించే సంస్కృత పదం. గాయత్రీ మంత్రంలో ఈ పదాన్ని సూర్య భగవానుని శ్రేష్ఠత్వాన్ని కొనియాడటానికి ఉపయోగిస్తారు. 

ముఖ్యమైన అర్థాలు:

పూజింపదగినవాడు: ఆరాధనకు అర్హుడైనవాడు (Worthy of worship).

శ్రేష్ఠుడు: అత్యుత్తమమైనవాడు (Excellent/Best).

కోరదగినవాడు: ఎన్నుకోదగిన లేదా ఆశించదగిన వ్యక్తి (Desirable). 

"భర్గోదేవస్య ధీమహి" అనే భాగంలో భర్గోదేవస్య అంటే "ఆ దివ్యమైన తేజస్సు గల పరమాత్ముని (దేవుని)" అని అర్థం. ఇది సృష్టికర్త అయిన సూర్య భగవానుని లేదా పరబ్రహ్మ యొక్క పాపాలను నశింపజేసే తేజోరూపాన్ని సూచిస్తుందిఆ వెలుగును మేము ధ్యానిస్తున్నాము (ధీమహి) అని దీని అర్థం. 

వివరణ:

భర్గో (Bhargo): పాపాలనుఅజ్ఞానాన్ని నశింపజేసే దివ్య తేజస్సు/కాంతి.

దేవస్య (Devasya): దైవిక స్వరూపుడైన (భగవంతుని యొక్క).

భర్గోదేవస్య ధీమహి: ఆ తేజోమయుడైన పరమాత్ముని మేము ధ్యానిస్తున్నాము.

"ధియోయోనః" (Dhiyo Yo Nah) అనేది ప్రసిద్ధ గాయత్రీ మంత్రంలోని చివరి పాదంలో భాగం. సృష్టికర్తయిన సవితృ దేవత (సూర్యుడు) మా బుద్ధిని సన్మార్గంలో ప్రేరేపించాలని ప్రార్థించే"ధియోయోనః ప్రచోదయాత్" అనే వాక్యంలో ఇది ఉంది. ఇది భగవంతుడు మన మేధస్సునుఆలోచనలను ఉత్తేజపరచాలని కోరుకునే జ్ఞానప్రదమైన మంత్రార్థాన్ని తెలుపుతుంది. 

వివరణ:

ధియో (Dhiyo): బుద్ధులను / మేధస్సును (Intelligences/Intellect)

యో (Yo): ఎవరైతే (Who)

నః (Nah): మా (Our/Us)

ప్రచోదయాత్ (Prachodayat): ప్రేరేపించుగాక (Inspire/Guide) 

తాత్పర్యం:

మా బుద్ధులను సన్మార్గంలో ప్రకాశింపజేయునట్లుఆ భగవంతుడు మా మేధస్సును ప్రేరేపించుగాక అని దీని అర్థం. 

"ప్రచోదయాత్" (Prachodayat) అంటే "ప్రేరేపించునుగాక" లేదా "ఉత్తేజితం చేయునుగాక" అని అర్థం. ఇది మన బుద్ధిని (ధియో) సన్మార్గంలో నడిపించమనిజ్ఞానాన్ని ప్రకాశింపజేయమని సూర్య భగవానుణ్ణి లేదా పరంధాముణ్ణి వేడుకునే ప్రార్థన.

వివరణాత్మక ప్రతిపదార్థం:

ప్రచోదయాత్ (प्रचोदयात्): ప్రేరేపించునుగాక / చైతన్యపరచునుగాక / ప్రకాశింపజేయునుగాక.

ధ్రియో యో నః ప్రచోదయాత్: మా (నః) బుద్ధిని (ధియః) ఏ సవితృ దేవుడు (యః) సన్మార్గంలో (ప్రచోదయాత్) ప్రేరేపిస్తాడో. 

సందర్భం:

గాయత్రీ మంత్రం చివరలో వచ్చే "తత్సవితుర్వరేణ్యం భర్గో దేవస్య ధీమహిధియో యో నః ప్రచోదయాత్" అనే పాదంలోమా బుద్ధిని సన్మార్గం వైపు మళ్లించు అని కోరడం దీని అంతరార్థం. 

జైహింద్.